Lắng Nghe và Trông Cậy (29 Sept 2026)

 Hôm nay 29-9-2026, ta tiếp tục C.O.C.C. = Chabad → ODB → Catholic → Confucius, rồi tìm một sợi chỉ đỏ chung.

🌿 C — CHABAD: Đi trọn vòng

Hôm nay là 18 Tishrei 5787, ngày thứ hai của Chol Hamoed Sukkot. Hayom Yom nhấn mạnh nghi thức Hoshanot và đặc biệt dặn phải đi một vòng trọn vẹn (complete circuit). Phần học gồm Torah Vezot Haberakhah* và Thi Thiên 88–89. 

Bài học: Đã bước vào hành trình với Đức Chúa Trời thì đừng bỏ cuộc nửa đường. Đi cho trọn vòng.

🍞 O — OUR DAILY BREAD: Biết lắng nghe

ODB hôm nay có tựa đề “Listening to God” — “Lắng nghe Đức Chúa Trời”, dựa trên Truyền Đạo 5:2: Đức Chúa Trời ở trên trời, ta ở dưới đất, vì vậy hãy ít lời. 

Có lúc đời sống thuộc linh không cần nói thêm, nhưng cần yên lặng hơn để nghe.

Ít nói với Chúa về ý mình;
lắng nghe nhiều hơn về ý Ngài.

✝️ C — CATHOLIC: Trời mở ra

Hôm nay Công giáo cử hành lễ kính ba Tổng lãnh thiên thần Michael, Gabriel và Raphael. Bài Tin Mừng là Giăng 1:47–51: Chúa Jesus nói với Nathanael (Bartholomew) rằng ông sẽ thấy “trời mở ra” và các thiên sứ lên xuống trên Con Người. 

Bài học: Thế giới chúng ta nhìn thấy không phải là tất cả. Đức Chúa Trời vẫn hành động ngay cả khi mắt ta chưa nhìn thấy.

📜 C — CONFUCIUS: Trí – Nhân – Dũng

Ngày âm-lịch hôm nay: 19 tháng 8, năm Bính Ngọ.

Khổng Tử có câu rất đẹp trong Luận Ngữ 9:29:

知者不惑，仁者不憂，勇者不懼。
Trí giả bất hoặc, nhân giả bất ưu, dũng giả bất cụ.

Người có trí không mê hoặc; người có nhân không quá ưu sầu; người có dũng không sợ hãi. 

🌈 BỐN CON ĐƯỜNG — MỘT BÀI HỌC

Tôi thấy bốn bài hôm nay gặp nhau rất đẹp ở chữ TĨNH:

Chabad: Đi cho trọn đường.
ODB: Tĩnh để nghe.
Catholic: Ngước lên để thấy trời mở.
Confucius: Trí–Nhân–Dũng giúp lòng không hoặc–ưu–cụ.

Có thể gom lại thành một Golden Pebble hôm nay:

Tĩnh để nghe — Tin để đi —
Ngước nhìn trời mở — sợ gì đường xa.

Với Cơ Đốc nhân, tôi nghĩ đến Ê-sai 30:15: “Sức mạnh các ngươi là ở sự yên lặng và trông cậy.”

Lời cầu nguyện: Lạy Chúa, xin cho con biết yên lặng để nghe tiếng Ngài, có đức tin để đi trọn con đường Ngài giao, có mắt thuộc linh để nhìn thấy công việc của Ngài, và có trí, nhân, dũng để không hoang mang, lo sợ. Dầu tuổi đời ngày một cao, xin cho con vẫn đi trọn vòng, đi trọn đường, và trung tín cho đến cuối cùng. Amen.

Phụ chú: * Bài Torah hằng ngày thuộc Vezot Haberakhah, phần thứ ba: Phục Truyền Luật Lệ Ký 33:13–17, tức lời Môi-se chúc phước cho Giô-sép.

KHÁC NHAU NHƯNG CẦN NHAU (28 Sept. 2026)

 KHÁC NHAU NHƯNG CẦN NHAU (28 Sept. 2026)

Hôm nay, bốn dòng suy niệm đến từ bốn truyền thống khác nhau — Chabad, Our Daily Bread, Công giáo và Khổng giáo — nhưng dường như cùng gặp nhau tại một điểm: con người khác nhau, nhưng đừng vì khác nhau mà khinh thường hay loại trừ nhau.

CHABAD — Bốn loài cây, một bó (Levi 23:40)

Trong lễ Sukkot, người Do Thái cầm chung bốn loài cây: etrog (trái thanh yên), lulav (nhánh chà là), hadas (nhánh sim) và aravah (nhánh liễu).

Theo cách giải thích truyền thống, chúng tượng trưng cho những hạng người khác nhau: người có học và có việc lành; người có học nhưng ít việc lành; người ít học nhưng có việc lành; và người dường như chẳng nổi bật về cả hai.

Điều đáng chú ý là Đức Chúa Trời không bảo vứt bỏ loại nào. Cả bốn được gom lại trong một bó.

Một cộng đồng cũng vậy. Người giỏi không thể nói với người yếu: “Tôi không cần anh.” Người mạnh không nên khinh người yếu. Mỗi người có một chỗ đứng và có thể đóng góp điều riêng của mình.

OUR DAILY BREAD — Người bị loại bỏ lại được Chúa sử dụng

ODB hôm nay đưa chúng ta đến câu chuyện Giép-thê. Ông từng bị chính anh em mình xua đuổi. Trong mắt con người, Giép-thê là người ngoài cuộc; nhưng Đức Chúa Trời vẫn có thể sử dụng ông.

Điều này nhắc chúng ta rằng sự đánh giá của con người không phải là phán quyết cuối cùng về giá trị của một đời người.

Có những người trong gia đình, Hội Thánh hay xã hội tưởng như không quan trọng. Nhưng biết đâu chính người chúng ta coi thường lại là người Đức Chúa Trời đang chuẩn bị cho một công việc đặc biệt?

CATHOLIC — “Ai là lớn nhất?”

Trong Luca 9:46–50, các môn đồ tranh luận xem ai là người lớn nhất.

Chúa Jesus đặt một em nhỏ bên cạnh Ngài và đảo ngược thước đo thông thường:

“Ai nhỏ hơn hết trong vòng các ngươi, ấy là người lớn.”

Rồi Giăng báo rằng họ đã ngăn một người nhân danh Chúa đuổi quỷ vì người ấy “không theo chúng ta.”

Chúa Jesus đáp:

“Đừng ngăn cấm họ.”

Đây chính là căn bệnh rất dễ xuất hiện trong cộng đồng: Người ấy không thuộc nhóm tôi. Người ấy không giống tôi. Người ấy không làm theo cách tôi làm.

Nhưng Chúa mở rộng vòng tròn mà con người thường muốn thu hẹp.

CONFUCIUS — Trước hết hãy xét mình

Khổng giáo lại đưa chúng ta trở về với nội tâm. Thay vì chăm chú xét đoán người khác, người quân tử trước hết xét chính mình:

君子求諸己 — Quân tử cầu chư kỷ.

Người quân tử tìm nguyên nhân và đòi hỏi nơi chính mình.

Điều này cũng gợi nhớ một lời rất đẹp trong Luận Ngữ:

見賢思齊焉，見不賢而內自省也。

Kiến hiền tư tề yên, kiến bất hiền nhi nội tự tỉnh dã.

Gặp người hiền thì nghĩ làm sao để được như họ; gặp người chưa tốt thì quay vào trong mà tự xét mình.

BỐN CON ĐƯỜNG — MỘT BÀI HỌC

Chabad nói: Bốn loài cây khác nhau nhưng bó chung lại.

ODB nói: Người bị người khác loại bỏ vẫn có thể được Đức Chúa Trời sử dụng.

Luca nói: Đừng tranh ai lớn nhất và đừng loại người “không thuộc nhóm chúng ta.”

Khổng Tử nói: Thay vì chăm xét người, hãy quay lại xét mình.

Bốn tiếng nói khác nhau nhưng gợi lên một nguyên tắc sống rất đáng suy nghĩ:

KHÁC NHAU — KHÔNG KHINH NHAU.
KHÔNG GIỐNG NHAU — VẪN CẦN NHAU.
THẤY LỖI NGƯỜI — TRƯỚC HẾT XÉT MÌNH.
MUỐN LÀM LỚN — HÃY HỌC LÀM NHỎ.

Trong Hội Thánh cũng vậy. Có người giảng, người hát, người cầu nguyện, người âm thầm phục vụ; có người học Kinh Thánh rất nhanh, có người chậm hơn. Nhưng tất cả đều có thể có chỗ trong thân thể Đấng Christ.

Phao-lô nói:

“Mắt không được nói với tay rằng: Ta chẳng cần đến mầy.”
— 1 Cô-rinh-tô 12:21

Có lẽ đó là hình ảnh Cơ Đốc giáo rất đẹp để đặt bên cạnh bốn loài cây của Sukkot: nhiều chi thể nhưng một thân thể; nhiều khả năng nhưng một Chúa.

LỜI CẦU NGUYỆN

Lạy Chúa,

Xin cho con đừng vì mình khác người mà xa lánh người,
đừng vì mình biết nhiều mà khinh người biết ít,
đừng vì mình làm được việc này mà xem nhẹ người làm việc khác.

Khi thấy người hiền, xin cho con học theo điều tốt.
Khi thấy khuyết điểm của người, xin nhắc con trước hết xét lại chính mình.

Xin dạy con đừng tìm làm người lớn nhất,
nhưng tìm làm người hữu ích nhất;
đừng tìm được người khác phục vụ,
nhưng vui lòng phục vụ người khác.

Xin kết chúng con lại như nhiều nhánh trong một bó,
nhiều chi thể trong một thân,
để trong mọi sự, danh Chúa được tôn cao.

Amen.

NIỀM VUI TRONG CHÚA VÀ NIỀM VUI NGOÀI CHÚA

 NIỀM VUI TRONG CHÚA VÀ NIỀM VUI NGOÀI CHÚA

Nguyễn Du kết thúc Truyện Kiều bằng hai câu:

“Lời quê chắp nhặt dông dài,
Mua vui cũng được một vài trống canh.”

“Một vài trống canh” gợi lên một niềm vui giúp con người khuây khỏa trong chốc lát. Đó không phải là điều xấu, vì Đức Chúa Trời ban cho chúng ta nhiều niềm vui trong đời sống: một bữa cơm gia đình, một chuyến đi, một bản nhạc hay, một câu chuyện đẹp, sự thành công của con cháu hoặc những phút giây nghỉ ngơi. Tuy nhiên, những niềm vui ấy thường lệ thuộc vào hoàn cảnh và có thể qua đi rất nhanh. Kinh Thánh hướng chúng ta đến một nguồn vui sâu xa hơn: niềm vui trong Chúa.

1. Niềm vui ngoài Chúa

Niềm vui ngoài Chúa là niềm vui con người tìm thấy nơi những điều thuộc về đời này mà không đặt Đức Chúa Trời làm trung tâm. Nó có thể đến từ tiền bạc, danh vọng, sức khỏe, thành công, thú vui hoặc sự công nhận của người khác.

Khi mọi việc thuận lợi, chúng ta vui; nhưng khi hoàn cảnh thay đổi, niềm vui ấy cũng dễ tan biến. Tiền bạc có thể mất, sức khỏe có thể suy yếu, bạn bè có thể xa cách và thành công hôm nay có thể trở thành thất bại ngày mai. Vì vậy, Sa-lô-môn nhận xét về tiếng cười và thú vui chóng qua:

“Vì tiếng cười của kẻ ngu giống như tiếng gai cháy dưới nồi.”
—Truyền Đạo 7:6

Gai khô cháy lên rất nhanh và phát ra nhiều tiếng nổ, nhưng ngọn lửa chẳng tồn tại lâu. Niềm vui của thế gian cũng có thể ồn ào và hấp dẫn, nhưng không đủ sức nâng đỡ linh hồn khi con người đối diện với bệnh tật, cô đơn, tuổi già hoặc sự chết.

Người tìm vui ngoài Chúa thường nói: “Tôi vui vì mọi việc đang diễn ra theo ý tôi.” Vì thế, khi mọi việc không còn theo ý mình, niềm vui cũng mất đi.

2. Niềm vui trong Chúa

Niềm vui trong Chúa không chỉ là một cảm xúc vui vẻ. Đó là sự bình an, thỏa lòng và hy vọng phát sinh từ mối liên hệ với Chúa Jesus Christ. Phao-lô khuyên:

“Hãy vui mừng trong Chúa luôn luôn. Tôi lại còn nói nữa: hãy vui mừng đi.”
—Phi-líp 4:4

Ông viết lời này không phải trong một cung điện, nhưng khi đang bị tù. Hoàn cảnh của ông không vui, nhưng lòng ông vẫn vui vì Chúa không thay đổi. Ông biết mình đã được tha thứ, được cứu chuộc và có một tương lai đời đời trong Đấng Christ.

Chúa Jesus cũng phán:

“Ta nói cùng các ngươi những điều đó, hầu cho sự vui mừng của ta ở trong các ngươi, và sự vui mừng các ngươi được đầy dẫy.”
—Giăng 15:11

Chúa không chỉ ban một chút niềm vui tạm thời; Ngài muốn sự vui mừng của Ngài ở trong chúng ta và trở nên đầy dẫy. Niềm vui ấy bắt nguồn từ sự hiện diện của Chúa, chứ không phải từ sự thuận lợi của hoàn cảnh.

Người có niềm vui trong Chúa có thể nói: “Dù hoàn cảnh khó khăn, tôi vẫn vui mừng vì Chúa ở cùng tôi.”

3. Vui trong Chúa không có nghĩa là không buồn

Người tin Chúa vẫn có lúc khóc, thất vọng và đau đớn. Chính Chúa Jesus cũng từng khóc trước mộ La-xa-rơ. Vì vậy, niềm vui trong Chúa không phải là phủ nhận nỗi buồn hoặc cố gắng mỉm cười khi lòng đang tan vỡ.

Phao-lô mô tả đời sống Cơ Đốc nhân là:

“Ngó như buồn rầu, mà thường được vui mừng.”
—II Cô-rinh-tô 6:10

Buồn rầu và vui mừng có thể hiện diện trong cùng một tấm lòng. Chúng ta buồn vì mất mát, nhưng vui vì có hy vọng. Chúng ta khóc vì người thân qua đời, nhưng tin rằng trong Chúa còn có sự sống lại. Chúng ta đau vì bệnh tật, nhưng biết rằng ân điển Chúa vẫn đầy đủ.

Nỗi buồn nằm trên bề mặt của hoàn cảnh, còn niềm vui trong Chúa nằm sâu trong nền tảng của đức tin.

4. Nguồn gốc và kết quả khác nhau

Niềm vui ngoài Chúa hỏi: “Tôi đang có gì?”
Niềm vui trong Chúa hỏi: “Tôi đang thuộc về ai?”

Niềm vui ngoài Chúa dựa trên những điều con người sở hữu; niềm vui trong Chúa dựa trên việc chúng ta thuộc về Đấng Christ. Niềm vui ngoài Chúa cần hoàn cảnh tốt đẹp; niềm vui trong Chúa có thể tồn tại ngay giữa nghịch cảnh.

Niềm vui trong Chúa cũng là kết quả của Đức Thánh Linh:

“Trái của Thánh Linh, ấy là lòng yêu thương, sự vui mừng, bình an…”
—Ga-la-ti 5:22

Khi Đức Thánh Linh hành động trong lòng, Ngài giúp chúng ta nhìn xa hơn hoàn cảnh hiện tại. Chúng ta có thể cảm tạ về những điều nhỏ bé, nhận biết sự thành tín của Chúa và chia sẻ hy vọng với người khác.

5. Làm thế nào để giữ niềm vui trong Chúa?

Muốn giữ niềm vui trong Chúa, trước hết chúng ta phải ở trong Chúa. Chúa Jesus dùng hình ảnh nhánh nho gắn liền với gốc nho. Nếu rời khỏi gốc, nhánh không thể sinh trái. Cũng vậy, nếu xa cách Chúa, đời sống thuộc linh sẽ khô héo.

Chúng ta nuôi dưỡng niềm vui bằng cách đọc và suy gẫm Lời Chúa, cầu nguyện, thờ phượng, cảm tạ, thông công với Hội Thánh và phục vụ người khác. Khi nhớ lại những ơn lành Chúa đã ban, lòng chúng ta được đổi mới. Khi chia sẻ gánh nặng của người khác, chúng ta cũng khám phá niềm vui của sự ban cho.

Ha-ba-cúc đã bày tỏ một đức tin đặc biệt:

“Dầu cây vả sẽ không nứt lộc nữa…
Dầu bầy chiên sẽ bị dứt khỏi ràn…
Dầu vậy, tôi sẽ vui mừng trong Đức Giê-hô-va,
Tôi sẽ hớn hở trong Đức Chúa Trời của sự cứu rỗi tôi.”
—Ha-ba-cúc 3:17–18

Ông không vui vì mùa màng thất bát, nhưng vui dầu hoàn cảnh thất bát, bởi Đức Chúa Trời vẫn là Đấng cứu rỗi mình.

Kết luận

Niềm vui đời thường là món quà đáng quý, nhưng không thể trở thành nền tảng cuối cùng của cuộc đời. Những điều ấy chỉ có thể “mua vui một vài trống canh.” Khi tiếng trống canh chấm dứt, cuộc vui cũng tàn. Nhưng niềm vui trong Chúa có thể đồng hành với chúng ta qua ngày nắng lẫn đêm dài, qua tuổi trẻ lẫn tuổi già, qua sức khỏe lẫn bệnh tật, và ngay cả qua sự chết để bước vào cõi đời đời.

Niềm vui ngoài Chúa nói: “Tôi vui vì tôi đang có điều mình muốn.”

Niềm vui trong Chúa nói: “Tôi vui vì tôi có Chúa và thuộc về Ngài.”

Hoàn cảnh có thể thay đổi, nhưng Chúa Jesus không thay đổi. Vì vậy, niềm vui đặt trong Ngài là niềm vui không ai có thể cướp mất:

“Sự vui mừng các ngươi, không ai cướp lấy được.”
—Giăng 16:22

CON CÁ SỐNG NHỜ NƯỚC

 CON CÁ SỐNG NHỜ NƯỚC

Trong một bồn kính nhỏ đặt bên cửa sổ, mấy chú cá vàng ngày ngày thong thả bơi lội. Ánh nắng chiếu qua làn nước trong veo, làm cho những chiếc vảy vàng óng ánh. Khi thì chúng đuổi theo nhau quanh những nhánh rong xanh; khi thì lặng lẽ ẩn mình sau hòn non bộ; lúc lại ngoi lên mặt nước đón những hạt thức ăn từ bàn tay người chủ.

Đời sống của cá vàng dường như thật bình thường và êm đềm. Cá bơi trong nước, thở bằng mang và nhận oxy hòa tan trong nước. Nước bao bọc cá từ mọi phía, nâng đỡ thân thể cá và tạo môi trường để cá sống, hoạt động và lớn lên. Vì đã ở trong nước từ khi mới sinh ra, có lẽ cá không hề nghĩ rằng nước quý giá đến mức nào. Nước đối với cá quá quen thuộc, đến nỗi cá chỉ tự nhiên bơi lội và vui sống mà không biết mình đang lệ thuộc hoàn toàn vào nước.

Một ngày kia, bồn cá bất ngờ xuất hiện một vết nứt nhỏ. Ban đầu chỉ có vài giọt nước rỉ ra ngoài. Chẳng bao lâu, vết nứt lan rộng và nước bắt đầu chảy xuống sàn. Mực nước trong bồn thấp dần. Những chú cá không còn bơi lội tự do như trước. Chúng quẫy đuôi, chen nhau trong khoảng nước ngày càng cạn.

Cuối cùng, nước gần như chảy hết. Mấy chú cá vàng nằm nghiêng dưới đáy bồn, miệng há ra khép lại, mang cử động liên tục nhưng không còn đủ nước để lấy oxy. Những chiếc vây yếu ớt vùng vẫy; đôi mắt tròn dường như nhìn lên cầu cứu.

Nếu con cá có thể nói, có lẽ nó sẽ kêu lên:

“Con cá nó sống nhờ nước!”

Lúc còn bơi lội bình thường, cá không ý thức đầy đủ giá trị của nước. Nhưng khi nước cạn, cá mới bày tỏ rằng nước không chỉ là một điều tốt đẹp bên ngoài nó; nước chính là môi trường thiết yếu cho sự sống của nó. Cá có thể thiếu đồ trang trí, thiếu rong xanh hoặc thiếu hòn non bộ trong một thời gian, nhưng nó không thể sống lâu nếu thiếu nước.

Bài học thuộc linh

Hình ảnh con cá sống nhờ nước nhắc chúng ta rằng con người cũng hoàn toàn lệ thuộc vào Đức Chúa Trời. Ngài là Đấng dựng nên chúng ta, ban cho chúng ta hơi thở, sức khỏe, thức ăn và mọi điều cần thiết cho sự sống.

Kinh Thánh chép:

“Vì tại trong Ngài, chúng ta được sống, động, và có.”
— Công Vụ 17:28

Cá sống, bơi lội và hoạt động trong nước thế nào, thì con người cũng được sống, hoạt động và tồn tại trong sự chăm sóc của Đức Chúa Trời như vậy. Chúng ta thường quen hưởng ánh nắng, không khí, sức khỏe, gia đình và những ơn phước hằng ngày đến nỗi tưởng rằng tất cả đều tự nhiên mà có. Chỉ khi gặp bệnh tật, mất mát hoặc hoạn nạn, chúng ta mới nhận biết mình yếu đuối và cần Chúa biết bao.

1. Xa Chúa, tâm linh sẽ khô cạn

Con cá ra khỏi nước có thể còn giãy giụa, nhưng mỗi cử động chỉ làm nó kiệt sức thêm. Cũng vậy, một người xa cách Chúa vẫn có thể làm việc, vui chơi và theo đuổi thành công, nhưng bên trong tâm hồn dần trở nên trống rỗng. Tiền bạc, danh vọng và thú vui không thể thay thế sự hiện diện của Đức Chúa Trời.

Chúa Giê-su phán:

“Vì ngoài ta, các ngươi chẳng làm chi được.”
— Giăng 15:5

2. Đừng đợi đến khi “nước cạn” mới tìm Chúa

Khi đời sống bình an, chúng ta rất dễ quên cầu nguyện và cảm tạ Chúa. Đến khi bồn đời bị nứt—sức khỏe suy yếu, gia đình gặp khó khăn hoặc tương lai trở nên bất định—chúng ta mới vội vàng kêu cầu Ngài.

Chúng ta không nên đợi đến lúc thoi thóp mới nhận biết mình cần Chúa. Hãy tìm kiếm Ngài mỗi ngày qua sự cầu nguyện, học Kinh Thánh, thờ phượng và vâng theo lời Ngài.

3. Phải sống trong nguồn nước của Lời Chúa

Nước trong bồn cần được giữ sạch để cá được khỏe mạnh. Đời sống tâm linh cũng cần được nuôi dưỡng bằng Lời Đức Chúa Trời. Lời Chúa thanh tẩy tư tưởng, hướng dẫn bước đi và đem lại sức mới cho linh hồn.

Người ở gần Chúa giống như cây trồng gần dòng nước, cứ đúng mùa sinh bông trái và lá không tàn héo. Dù trải qua tuổi già, bệnh tật hay thử thách, người ấy vẫn có sự bình an và hy vọng vì nguồn sống của mình ở trong Chúa.

4. Hãy giúp đỡ những người đang “thoi thóp”

Khi thấy cá nằm dưới đáy bồn, người chủ không thể chỉ đứng nhìn mà phải nhanh chóng đưa cá vào nước sạch. Cũng vậy, chung quanh chúng ta có những người đang đau khổ, tuyệt vọng hoặc xa cách Chúa. Họ cần một lời thăm hỏi, một lời cầu nguyện và một bàn tay nâng đỡ.

Chúa có thể dùng chúng ta đem tình yêu và Lời sự sống đến cho những tâm hồn đang khô hạn.

Kết luận

“Con cá nó sống nhờ nước” là một câu nói đơn sơ nhưng chứa đựng bài học sâu sắc. Cá không thể sống nếu rời khỏi nước; con người cũng không thể có đời sống tâm linh sung mãn nếu lìa xa Đức Chúa Trời.

Ước mong chúng ta không đợi đến khi “bồn đời bị nứt” mới nhớ đến Chúa. Hãy sống gần Ngài mỗi ngày, thở trong bầu không khí cầu nguyện, nuôi dưỡng linh hồn bằng Lời Chúa và nương cậy nơi Ngài trong mọi hoàn cảnh.

Cá sống nhờ nước; cây sống nhờ đất; còn chúng ta sống nhờ ân điển và sự hiện diện của Đức Chúa Trời.

TẤM GƯƠNG VÔ HÌNH CỦA THẦY MINH TUỆ

TẤM GƯƠNG VÔ HÌNH CỦA THẦY MINH TUỆ

Thầy Minh Tuệ cứ lặng lẽ bước đi trên con đường hành trì theo hạnh Đầu Đà. Thầy không diễn thuyết để thu hút quần chúng, không quảng bá tên tuổi, cũng không lên tiếng tranh luận với những người khen chê mình. Vậy mà những bước chân âm thầm ấy lại tạo nên tiếng vang lớn, không chỉ ở Việt Nam mà còn lan ra nhiều nơi trên thế giới. Người kính phục, kẻ hoài nghi; người cảm động, kẻ khó chịu; người bênh vực, người công kích. Vì sao một người ít nói, chỉ lặng lẽ đi bộ và sống đời đơn sơ, lại có thể gây nên nhiều phản ứng trái ngược đến thế?

Có người nói rằng thầy Minh Tuệ mang theo một “tấm kính thần vô hình”; người khác gọi đó là “kính chiếu yêu”. Dĩ nhiên, đây chỉ là một hình ảnh ẩn dụ. Thầy không thật sự cầm một chiếc kính nào trong tay. Chính đời sống đơn sơ, khổ hạnh và thái độ im lặng của thầy đã trở thành một tấm gương. Ai đến gần tấm gương ấy cũng có thể nhìn thấy một phần “chân diện mục” của chính mình.

Chiếc gương bình thường chỉ phản chiếu khuôn mặt bên ngoài; còn “tấm gương Minh Tuệ” dường như làm hiện ra những điều kín đáo trong tâm hồn người soi. Người có lòng kính trọng sự tu hành sẽ nhìn thấy nơi thầy một tấm gương về sự buông bỏ. Người đang mệt mỏi vì cuộc sống bon chen có thể cảm nhận được vẻ đẹp của sự thanh thản. Người coi trọng tiền bạc, địa vị và tiện nghi có thể cảm thấy bị thách thức. Người thích phô trương có thể khó chịu trước một người chẳng cần tự giới thiệu mình. Người đang mang thành kiến sẽ tìm lý do để phủ nhận; người quá say mê lại có thể tôn sùng thầy vượt quá mức cần thiết.

Như vậy, cùng nhìn một con người mà mỗi người lại thấy một hình ảnh khác nhau. Điều này cho thấy chúng ta không chỉ nhìn thầy Minh Tuệ; chúng ta còn nhìn thầy qua lăng kính của chính mình. Trong cái nhìn ấy có niềm tin, kinh nghiệm, thành kiến, nỗi sợ, sự ham muốn và cả những điều chúng ta chưa hiểu rõ về bản thân. Vì thế, khi đứng trước một đời sống khác thường, phản ứng của chúng ta thường nói lên nhiều điều về chính chúng ta hơn là về người đang được quan sát.

“Tấm kính thần” ấy làm một số người rúng động vì nó đặt ra những câu hỏi mà con người thường muốn lảng tránh: Ta cần bao nhiêu mới gọi là đủ? Ta đang sở hữu vật chất, hay vật chất đang sở hữu ta? Ta có thể sống mà không lệ thuộc vào lời khen của người đời không? Nếu không còn danh vọng, tài sản và những tiện nghi quen thuộc, ta còn lại điều gì? Ta đang sống theo niềm tin chân thật, hay chỉ đang đóng một vai trò trước mắt người khác?

Thầy Minh Tuệ không cần trực tiếp đặt những câu hỏi ấy. Chính cách sống của thầy đã đặt câu hỏi thay cho lời nói. Sự im lặng đôi khi có sức mạnh hơn một bài diễn thuyết, bởi lời nói có thể bị tranh luận, còn một đời sống nhất quán khiến người ta phải suy nghĩ. Một người không chạy theo đám đông lại có thể làm cho cả đám đông chạy theo mình. Một người không tìm kiếm tiếng vang lại tạo nên tiếng vang. Một người muốn lặng lẽ tu tập lại trở thành đề tài bàn luận khắp nơi. Đó là nghịch lý đặc biệt của hiện tượng Minh Tuệ.

Tuy nhiên, tấm gương không chỉ làm lộ ra lòng tham hay sự giả dối; nó cũng có thể làm lộ ra lòng thiện và khát vọng hướng thượng. Nhiều người nhìn thầy mà muốn sống giản dị hơn, bớt tranh giành hơn và biết đủ hơn. Họ cảm động trước một người dám từ bỏ những điều mà phần đông đang mải miết tìm kiếm. Giữa một xã hội thường đo giá trị con người bằng tiền bạc, địa vị và sức ảnh hưởng, hình ảnh một người đi chân đất, mặc y phục chắp vá và không tích trữ tài sản khiến nhiều người phải suy nghĩ lại về ý nghĩa của hạnh phúc.

Nhưng khi soi gương, chúng ta cũng cần tỉnh táo. Không nên vì ngưỡng mộ mà thần thánh hóa một con người; cũng không nên vì khác biệt mà vội vàng kết án. Tấm gương có nhiệm vụ giúp ta nhìn thấy mình, chứ không bắt ta trở thành bản sao của người trong gương. Điều quan trọng không phải là mọi người đều phải đi bộ, mặc áo chắp vá hoặc sống giống thầy Minh Tuệ. Điều quan trọng là mỗi người có dám thành thật nhìn lại đời sống của mình hay không.

Đối với người tin Chúa, sự tự xét mình còn phải được thực hiện dưới ánh sáng của Lời Đức Chúa Trời. Thầy Minh Tuệ có thể gợi cho chúng ta suy nghĩ về sự giản dị, lòng kiên trì và tinh thần buông bỏ; nhưng Đức Chúa Jesus mới là tấm gương trọn vẹn về tình yêu, sự khiêm nhường, hy sinh và vâng phục. Chúng ta có thể nhìn một người tu hành để tỉnh thức, nhưng cần nhìn lên Đấng Christ để được biến đổi. Như lời Kinh Thánh dạy: “Mỗi người phải tự xét việc làm của mình” (Ga-la-ti 6:4).

Có lẽ ý nghĩa sâu xa nhất của “tấm kính thần vô hình” không nằm ở việc nó chứng minh ai đúng, ai sai, ai cao quý, ai thấp hèn. Giá trị của nó nằm ở chỗ nó buộc mỗi người phải đối diện với chính mình. Kẻ chê có dịp xét lại vì sao mình chê; người khen cũng cần tự hỏi vì sao mình khen. Người chống đối phải coi chừng thành kiến; người ngưỡng mộ cũng phải coi chừng sự cuồng tín.

Thầy Minh Tuệ vẫn lặng lẽ bước đi. Phía sau những bước chân ấy là vô số tiếng nói ồn ào của người đời. Nhưng giữa những tiếng khen chê, tấm gương vô hình vẫn âm thầm phản chiếu. Ai đủ bình tâm nhìn kỹ vào đó, có thể sẽ không chỉ thấy một người đang hành trì theo hạnh Đầu Đà, mà còn bắt gặp chính con người thật của mình — với những ham muốn, sợ hãi, thành kiến, khát vọng và cả nhu cầu được đổi mới.

Nhìn người tu hạnh, ta thấy lại lòng mình;
nhìn lên Đấng Christ, ta biết mình cần đổi mới điều gì.

Ê-sai 19–20 đã ứng nghiệm thế nào theo thời gian?

 

Ê-sai 19–20 đã ứng nghiệm thế nào theo thời gian?

Dòng thời gian tổng quát

Thời gian	Biến cố lịch sử	Lời tiên tri liên hệ
Khoảng 713–711 TCN	Ê-sai đi chân không, mặc rất ít quần áo trong ba năm làm dấu lạ	Ê-sai 20:2–3
711 TCN	Sa-gôn II đánh chiếm Ách-đốt	Ê-sai 20:1
701 TCN	Quân Ai Cập–Cút không cứu nổi Giu-đa khỏi A-si-ri	Ê-sai 20:5–6
671 TCN	Ê-sa-Ha-đôn, vua A-si-ri, xâm chiếm Ai Cập, chiếm Memphis	Ê-sai 19:4; 20:4
667–663 TCN	A-su-ba-ni-ban tiếp tục đánh Ai Cập; Thebes bị chiếm và cướp phá	Ê-sai 19:4; 20:4
Thế kỷ V TCN trở đi	Cộng đồng Do Thái sống và thờ phượng Đức Chúa Trời tại Ai Cập	Ê-sai 19:18–21—ứng nghiệm một phần
Thời Tân Ước đến nay	Phúc âm đến Ai Cập, A-si-ri cổ và các dân ngoại	Ê-sai 19:21–25—ứng nghiệm thuộc linh một phần
Tương lai	Ai Cập, A-si-ri và Israel cùng thờ phượng Đức Chúa Trời trong hòa bình	Ê-sai 19:23–25—sự ứng nghiệm trọn vẹn có lẽ vẫn còn ở tương lai

 

I. Ê-sai 20: lời tiên tri đã ứng nghiệm khá rõ

1. Ách-đốt bị A-si-ri chiếm – năm 711 TCN “Năm Tạt-tan, chịu sai bởi Sa-gôn vua A-si-ri, đến đánh Ách-đốt và chiếm lấy…” — Ê-sai 20:1

Ách-đốt, một thành của người Phi-li-tin, nổi loạn chống A-si-ri và trông chờ Ai Cập cùng Cút giúp đỡ. Vua Sa-gôn II sai quân đến dẹp cuộc nổi loạn và sáp nhập Ách-đốt vào đế quốc A-si-ri năm 711 TCN. Biến cố này được xác nhận qua các văn khắc A-si-ri. University of Pennsylvania—Sargon II

2. Ê-sai làm dấu lạ trong ba năm

“Ê-sai đã đi trần và chân không trong ba năm, làm dấu và điềm về Ai Cập và Ê-thi-ô-bi.”
— Ê-sai 20:3

“Trần” ở đây có lẽ không nhất thiết là hoàn toàn không mặc quần áo, nhưng là bỏ áo ngoài và y phục đặc trưng, mang dáng vẻ của một tù binh bị làm nhục.

Dấu lạ này cảnh cáo Giu-đa:

Đừng đặt hy vọng nơi Ai Cập và Cút để được giải cứu khỏi A-si-ri.

3. Tù binh Ai Cập và Cút bị A-si-ri dẫn đi

“Vua A-si-ri sẽ dẫn những phu tù Ai Cập và những kẻ bị đày ở Ê-thi-ô-bi… trần truồng và chân không.”
— Ê-sai 20:4

Điều này chưa xảy ra trọn vẹn ngay năm 711 TCN. Khi đó, Ách-đốt bị chiếm, nhưng Ai Cập chưa bị A-si-ri chinh phục hoàn toàn.

Lời ấy được ứng nghiệm rõ hơn về sau:

• Năm 671 TCN: Vua A-si-ri Ê-sa-Ha-đôn xâm chiếm Ai Cập và chiếm Memphis. British Museum gọi ông là vị vua nổi tiếng bởi cuộc chinh phục Ai Cập năm 671 TCN. British Museum—Esarhaddon
• Năm 667–663 TCN: A-su-ba-ni-ban tiếp tục đánh Ai Cập.
• Năm 663 TCN: Thành Thebes, tức Nô-A-môn, bị chiếm và cướp phá. Cuộc hành quân năm 664–663 TCN được ghi lại trong tư liệu của A-su-ba-ni-ban. Uppsala University—Ashurbanipal’s Egyptian campaign

Như vậy, lời tiên tri trong Ê-sai 20 được nói trước khoảng bốn mươi năm hoặc hơn, rồi ứng nghiệm khi A-si-ri thật sự chinh phục Ai Cập.

4. Niềm hy vọng của Giu-đa bị làm cho hổ thẹn

“Dân cư miền bờ biển này… sẽ nói rằng: Kìa, ấy là những kẻ mà chúng ta trông cậy…”
— Ê-sai 20:5–6

Điều này đã ứng nghiệm về ý nghĩa chính trị. Giu-đa và các nước nhỏ quanh đó nhận ra rằng:

• Ai Cập không đủ sức chống lại A-si-ri;
• liên minh chính trị không thể bảo đảm sự giải cứu;
• chỉ Đức Chúa Trời mới là nơi nương cậy chắc chắn.

II. Ê-sai 19:1–15 — đã ứng nghiệm qua sự suy yếu của Ai Cập

1. Nội chiến và rối loạn chính trị

“Ta sẽ giục người Ai Cập nghịch cùng người Ai Cập; ai nấy sẽ đánh anh em mình…”
— Ê-sai 19:2

Trong thế kỷ VIII–VII TCN, Ai Cập trải qua:

•  Vì vậy, lời tiên tri này đã ứng nghiệm trong tình trạng nội bộ phân hóa, chính trị hỗn loạn và mất quyền tự chủ.

2. “Một vua hung dữ” cai trị Ai Cập

“Ta sẽ phó dân Ai Cập vào tay một chúa hà khắc; một vua hung dữ sẽ cai trị họ.”
— Ê-sai 19:4

“Vua hung dữ” không được nêu tên. Có vài cách hiểu:

• Ê-sa-Ha-đôn của A-si-ri, người chiếm Ai Cập năm 671 TCN;
• A-su-ba-ni-ban, người tiếp tục đàn áp và cướp phá Ai Cập;
• hoặc đây là hình ảnh tổng hợp về sự cai trị hà khắc của ngoại bang.

Cách hiểu hợp với bối cảnh nhất là sự thống trị của các vua A-si-ri, đặc biệt Ê-sa-Ha-đôn và A-su-ba-ni-ban.

3. Sông Nile và nền kinh tế suy sụp

Ê-sai 19:5–10 mô tả:

• nước sông cạn;
• lau sậy khô;
• ngư dân than khóc;
• nghề dệt vải suy sụp;
• người lao động thất nghiệp.

Không nhất thiết mọi chi tiết chỉ ứng nghiệm trong một năm. Đây có thể là hình ảnh về:

• hạn hán và mực nước Nile thất thường;
• nền kinh tế Ai Cập bị chiến tranh phá hoại;
• hệ thống nông nghiệp, đánh cá, làm giấy cói và dệt vải bị đình trệ.

Vì đời sống Ai Cập hoàn toàn tùy thuộc vào sông Nile, tai họa trên sông có nghĩa là tai họa trên cả quốc gia.

4. Sự khôn ngoan của Ai Cập trở thành ngu dại

“Các quan trưởng Xô-an thật là ngu dại…”
— Ê-sai 19:11

Ai Cập vốn nổi tiếng về tri thức, bói toán và mưu lược chính trị. Nhưng các cố vấn của họ không thể:

• ngăn chặn sự phân hóa;
• đánh bại A-si-ri;
• cứu đất nước khỏi sự suy sụp.

Điều này cũng đã ứng nghiệm trong thế kỷ VII TCN khi chính sách và quân sự Ai Cập thất bại trước A-si-ri.

III. Ê-sai 19:16–22 — ứng nghiệm một phần

Phần này bắt đầu bằng cụm từ lặp lại:

“Trong ngày đó…”

Nó mô tả một sự thay đổi lạ lùng: Ai Cập từ sợ hãi Đức Chúa Trời đến nhận biết và thờ phượng Ngài.

1. Năm thành nói tiếng Ca-na-an

“Trong ngày đó, sẽ có năm thành trong đất Ai Cập nói tiếng Ca-na-an và chỉ Đức Giê-hô-va vạn quân mà thề.”
— Ê-sai 19:18

Điều này có thể đã ứng nghiệm một phần qua các cộng đồng Do Thái tại Ai Cập:

• Sau khi Giê-ru-sa-lem thất thủ năm 586 TCN, nhiều người Do Thái chạy sang Ai Cập.
• Họ sống tại Migdol, Tahpanhes, Memphis và vùng Pathros.
• Vào thế kỷ V TCN, một cộng đồng Do Thái có đền thờ tại Elephantine.
• Vào thế kỷ II TCN, một đền thờ Do Thái khác được xây dựng tại Leontopolis.

Tuy nhiên, chúng ta không thể xác định chắc chắn “năm thành” là đúng năm thành lịch sử nào. Do đó nên nói đây là ứng nghiệm một phần, không nên khẳng định quá mức.

2. Bàn thờ và trụ kỷ niệm cho Đức Giê-hô-va

“Trong ngày đó, sẽ có một bàn thờ cho Đức Giê-hô-va giữa đất Ai Cập…”
— Ê-sai 19:19

Cộng đồng Do Thái tại Elephantine và Leontopolis cho thấy việc thờ phượng Đức Chúa Trời thật sự hiện diện trong đất Ai Cập. Nhưng lời tiên tri rộng lớn hơn những ngôi đền riêng lẻ ấy, vì câu 21 nói:

“Đức Giê-hô-va sẽ được người Ai Cập nhận biết.”

Điều này được ứng nghiệm thuộc linh thêm một bước khi Cơ Đốc giáo truyền đến Ai Cập rất sớm và Hội Thánh Ai Cập trở thành một trung tâm quan trọng của Cơ Đốc giáo.

3. Đức Chúa Trời “đánh rồi chữa lành”

“Đức Giê-hô-va sẽ đánh dân Ai Cập, vừa đánh vừa chữa lành.”
— Ê-sai 19:22

Mẫu ứng nghiệm là:

Đây vừa là điều đã xảy ra một phần trong lịch sử, vừa có thể hướng về sự phục hồi thuộc linh lớn hơn trong tương lai.

IV. Ê-sai 19:23–25 — chưa thấy ứng nghiệm trọn vẹn

“Trong ngày đó sẽ có một đường cái từ Ai Cập đến A-si-ri… dân Ai Cập cùng dân A-si-ri sẽ thờ phượng Đức Giê-hô-va.”
— Ê-sai 19:23

Và Đức Chúa Trời gọi:

• Ai Cập: “dân Ta”
• A-si-ri: “công việc của tay Ta”
• Israel: “cơ nghiệp Ta”

Đây là một lời tiên tri rất đặc biệt. Ba dân từng là kẻ thù sẽ trở nên một nguồn phước.

Đã ứng nghiệm một phần

Sau thời A-si-ri, vùng Ai Cập, Syria–Mesopotamia và Israel nhiều lần nằm dưới cùng một đế quốc, như Ba Tư, Hy Lạp và La Mã. Việc đi lại giữa các vùng trở nên dễ dàng hơn.

Trong thời Tân Ước, phúc âm cũng lan đến:

• Ai Cập;
• Israel;
• Syria và vùng đất A-si-ri cổ.

Người thuộc các dân ấy cùng thờ phượng một Đức Chúa Trời qua Chúa Giê-su Christ.

Nhưng chưa ứng nghiệm trọn vẹn

Chưa có thời kỳ lịch sử nào mà Ai Cập, A-si-ri và Israel hoàn toàn:

• hòa thuận;
• cùng thờ phượng Đức Chúa Trời;
• trở thành nguồn phước cho cả thế giới.

Vì thế, nhiều nhà giải kinh xem Ê-sai 19:23–25 là lời tiên tri về thời đại Đấng Mê-si, có thể đạt sự trọn vẹn khi Chúa thiết lập vương quốc hòa bình của Ngài.

Kết luận ngắn gọn

• Ê-sai 20: phần lớn đã ứng nghiệm lịch sử—Ách-đốt bị chiếm năm 711 TCN; Ai Cập và Cút bị A-si-ri chinh phục trong khoảng 671–663 TCN.
• Ê-sai 19:1–15: đã ứng nghiệm qua nội loạn, kinh tế suy yếu và sự thống trị của A-si-ri trên Ai Cập.
• Ê-sai 19:16–22: đã ứng nghiệm một phần qua các cộng đồng Do Thái và sự truyền bá phúc âm tại Ai Cập.
• Ê-sai 19:23–25: có sự ứng nghiệm thuộc linh một phần, nhưng sự hòa giải hoàn toàn giữa Ai Cập–A-si-ri–Israel dường như vẫn hướng về tương lai.

Bài học chính là: Đức Chúa Trời không chỉ đoán phạt các dân; Ngài còn muốn chữa lành, cứu chuộc và biến những kẻ thù nghịch thành một dân cùng thờ phượng Ngài.

Top of Form

 

Bottom of Form

 

Các phép tu từ trong ca dao Việt Nam – (Vietnamese Rhetorical Devices)

 Các phép tu từ trong ca dao Việt Nam – (Vietnamese Rhetorical Devices)

1.     So sánh — Simile

Dùng các từ “như, tựa, giống như…” để so sánh hai sự vật.

Thân em như tấm lụa đào,
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.

2.     Ẩn dụ — Metaphor

Mượn hình ảnh này để kín đáo nói về người hay sự vật khác.

Thuyền về có nhớ bến chăng,
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.

“Thuyền” và “bến” là ẩn dụ cho người ra đi và người ở lại.

3.     Nhân cách hóa — Personification

Gán cho thiên nhiên hoặc đồ vật những cảm xúc, hành động của con người.

Núi cao chi lắm núi ơi,
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương.

4.     Hoán dụ — Metonymy

Dùng một hình ảnh có quan hệ gần gũi để thay cho đối tượng muốn nói đến.

Một cây làm chẳng nên non,
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

• “Một cây” chỉ một người riêng lẻ.
• “Ba cây” chỉ nhiều người cùng đoàn kết.

Ở đây, “cây” được dùng để chỉ con người — một cách hoán dụ giàu hình ảnh.

5.     Phép đối — Antithesis / Parallelism

Đặt những từ ngữ, hình ảnh tương phản hoặc cân xứng với nhau:

Bứt đằng đông, động đằng tây,
Tuy rằng nói đấy, nhưng đây động lòng.

Các cặp đối: đông–tây, đấy–đây.

6.     Điệp từ, điệp ngữ — Repetition

Lặp lại từ hoặc cụm từ để nhấn mạnh cảm xúc:

Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ,
Nhớ ai, ai nhớ, bây giờ nhớ ai?

7.     Câu hỏi tu từ — Rhetorical Question

Đặt câu hỏi không nhằm tìm câu trả lời mà để bộc lộ cảm xúc:

Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất?
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai?

8.     Nói quá, phóng đại — Hyperbole / Exaggeration

Nói vượt quá mức bình thường để nhấn mạnh ý nghĩa:

Bao giờ chạch đẻ ngọn đa,
Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình.

9.     Liệt kê — Enumeration / Listing

Sắp xếp nối tiếp nhiều hình ảnh, sự vật hoặc hành động:

Trên trời có đám mây xanh,
Ở giữa mây trắng, chung quanh mây vàng.

10.                        Chơi chữ — Pun / Wordplay

Khai thác từ đồng âm hoặc từ có nhiều nghĩa:

Lợi thì có lợi, nhưng răng không còn.

“Lợi” vừa nghĩa là ích lợi — benefit, vừa nghĩa là nướu răng — gums.

11.                        Nói bóng gió — Indirect expression / Innuendo

Không nói thẳng mà mượn chuyện khác để người nghe tự hiểu:

Tuy rằng nói đấy, nhưng đây động lòng.

“Nói chuyện bên ấy nhưng người bên này hiểu rằng lời nói có liên quan đến mình.”

12.                        Ý tại ngôn ngoại — Implication / Meaning beyond the words

Ý nghĩa thật nằm ngoài lời nói trực tiếp; người nghe phải suy ngẫm mới hiểu:

Bứt đằng đông, động đằng tây.
Tuy rằng nói đấy mà đây động lòng.

Câu nói gợi ý: tác động ở một nơi nhưng lại gây ảnh hưởng đến một nơi khác.

Kết luận

Các phép tu từ như so sánh (simile), ẩn dụ (metaphor), hoán dụ (metonymy), nhân cách hóa (personification), điệp ngữ (repetition), phép đối (antithesis), nói quá (hyperbole), câu hỏi tu từ (rhetorical question) và chơi chữ (pun) đã làm cho thi ca Việt Nam trở nên giàu hình ảnh, nhạc điệu và cảm xúc.

Người Việt thường không nói hết ý một cách trực tiếp, nhưng gửi tâm tình qua hình ảnh con thuyền, bến nước, cây đa, mái đình, trầu cau, khăn áo. Vì vậy, lời thơ tuy ngắn mà ý nghĩa sâu xa; lời nói ở “đấy” nhưng có thể khiến lòng người ở “đây” rung động:

Bứt đằng đông, động đằng tây,
Tuy rằng nói đấy, nhưng đây động lòng.

(2 câu ca dao trên kết hợp Phép Đối, Nói Bóng Gió, Ý Tại Ngôn Ngoại.)

Hiểu các phép tu từ không chỉ giúp chúng ta phân tích câu thơ, mà còn giúp cảm nhận vẻ đẹp tinh tế của tiếng Việt và tâm hồn dân tộc. Có thể kết luận:

Tu từ là nghệ thuật làm đẹp lời thơ, làm sâu ý tưởng và làm rung động lòng người.