Giê-rê-mi: sơ yếu về thân thế và sự nghiệp

 Giê-rê-mi: sơ yếu về thân thế và sự nghiệp

Giê-rê-mi (Jeremiah) là thầy tế lễ, và cũng là đấng tiên tri, ông được kêu gọi vào chức vụ vào năm 14 đời vua Giô-sia (Vua Nam 16/31y 640-609BC), tức là vào năm 626BC.

Sách tiên tri GRM gồm 52 chương, có thư ký Ba-rúc giúp chép.

Biệt danh: tiên tri mít ướt (ông hay khóc, weeping prophet, chịu nhiều thương khó như Chúa Giê-su).

Cha: Hinh-kia

Sinh quán: A-na-tốt

Vợ con:  Chúa phán ông phải sống độc thân: Giê 16:2

Viết 2 sách trong Cựu Ước: Giê-rê-mi và Ca thương.

Giê-rê-mi 1:4-18 (ông được trao một sứ mạng nặng nề, khó khăn):

⁴ Có lời Đức Giê-hô-va phán cùng tôi như vầy: Trước khi tạo nên ngươi trong lòng mẹ, ta đã biết ngươi rồi; ⁵ trước khi ngươi sanh ra, ta đã biệt riêng ngươi, lập ngươi làm kẻ tiên tri cho các nước.

⁶ Tôi thưa rằng: Ôi! Hỡi Chúa Giê-hô-va, nầy tôi chẳng biết nói chi, vì tôi là con trẻ.

⁷ Nhưng Đức Giê-hô-va lại phán: Chớ nói: Tôi là con trẻ; vì ngươi sẽ đi khắp nơi nào ta sai ngươi đi, và sẽ nói mọi điều ta truyền cho nói.

 ⁸ Đừng sợ vì cớ chúng nó; vì ta ở với ngươi đặng giải cứu ngươi, Đức Giê-hô-va phán vậy.
⁹ Đoạn, Đức Giê-hô-va dang tay rờ miệng tôi. Đức Giê-hô-va lại phán cùng tôi rằng: Nầy, ta đã đặt những lời ta trong miệng ngươi. ¹⁰ Hãy xem, ngày nay ta đã lập ngươi trên các dân các nước, đặng ngươi hoặc nhổ, hoặc phá, hoặc diệt, hoặc đổ, hoặc dựng, hoặc trồng.
¹¹ Lại có lời Đức Giê-hô-va phán cùng tôi rằng: Hỡi Giê-rê-mi, ngươi thấy gì? Tôi thưa rằng: Tôi thấy một gậy bằng cây hạnh ^[†] (hạnh nhân: sự tỉnh thức)

Tiếng Hê-bơ-rơ gọi cây hạnh là “Cây thức,” vì nó trổ hoa trước các hoa khác, và từ trong giấc ngủ mùa đông mà thức dậy nhằm đầu mùa xuân. Nên cây hạnh là biểu-hiện sự tỉnh thức của Đức Chúa Trời.

¹² Đức Giê-hô-va bèn phán: Ngươi thấy phải đó; ta sẽ tỉnh thức, giữ lời phán ta đặng làm trọn.

¹³ Lại có lời Đức Giê-hô-va phán cùng tôi lần thứ hai mà rằng: Ngươi thấy gì? Tôi thưa: Tôi thấy một nồi nước sôi từ phương bắc bắn ra.

¹⁴ Đức Giê-hô-va phán: Ấy là hoạn nạn từ phương bắc sẽ giáng cho hết thảy dân cư đất nầy.

¹⁵ Vậy, ta sẽ gọi mọi họ hàng của các nước phương bắc, Đức Giê-hô-va phán vậy. Chúng nó sẽ đến, và ai nấy đặt ngôi mình nơi cửa thành Giê-ru-sa-lem, vây đánh các vách thành ấy, và các thành của Giu-đa.

¹⁶ Ta sẽ rao sự xét đoán ta nghịch cùng chúng nó, vì điều ác chúng nó đã làm; bởi chưng chúng nó đã lìa bỏ ta, đốt hương cho các thần khác, và thờ lạy việc tay mình làm ra.

¹⁷ Vậy, ngươi hãy thắt lưng, chờ dậy, bảo cho chúng nó mọi sự mà ta truyền cho ngươi. Đừng sợ sệt vì cớ chúng nó, kẻo ta làm cho ngươi sợ sệt trước mặt chúng nó chăng.

¹⁸ Nầy, ngày nay, ta lập ngươi lên làm thành vững bền, làm cột bằng sắt, làm tường bằng đồng, nghịch cùng cả đất nầy, nghịch cùng các vua Giu-đa, các quan trưởng nó, các thầy tế lễ, và dân trong đất.

¹⁹ Họ sẽ đánh nhau với ngươi, nhưng không thắng ngươi; vì ta ở cùng ngươi đặng giải cứu ngươi, Đức Giê-hô-va phán vậy.

 

Câu gốc:  Tội ác ngươi sẽ sửa phạt ngươi, sự bội nghịch ngươi sẽ trách ngươi, nên ngươi khá biết và thấy rằng lìa bỏ Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi, và chẳng có lòng kính sợ ta, ấy là một sự xấu xa cay đắng, Chúa, là Đức Giê-hô-va vạn quân phán vậy. 2:19

Chức vụ ông kéo dài 46 năm, chia làm 3 giai đoạn:

1.  20 năm đầu: 626BC – 606 BC: tiên đoán JRSL bị A-si-ri, Ai cập và Babylon nhòm ngó, kêu gọi dân sự ăn năn, trở về với Chúa để tránh nạn tai.

2.  20 năm kế:  606 BC – 586 BC: kêu gọi ăn năn và  vua Sê-đê-kia hiệp tác với Babylon để bảo toàn cuộc sống.

3.  6 năm chót: mục vụ tại JRSL và Ai-cập sau khi thành JRSL bị tàn phá

  Giê-rê-mi đã sống trải qua giai đoạn khủng khiếp nầy, là lúc nền quân chủ kết liễu, quốc gia hấp hối và chết. Ông là một nhân vật sầu thảm, cô đơn, truyền sứ điệp sau chót của Ðức Chúa Trời cho Thành Thánh JRSL đã dính theo các hình tượng một cách tuyệt vọng và cuồng tín. Ông kêu la không dứt rằng nếu họ ăn năn, thì Ðức Chúa Trời sẽ cứu họ khỏi tay Ba-by-lôn.

Chức vụ ông trải qua 5 đời vua cuối của Nam triều (Nam16 – Nam 20) 626 – 586

- Giô-sia (Nam 16, làm vua 31 năm)

- Giô-a-cha (Nam 17, làm vua 3 tháng)

- Giê-hô-gia-kim (Nam 18, 11 năm)

- Giê-hô-gia-kin (Nam 19, 3 tháng)

- Sê-đê-kia (Nam 20, 11 năm)

 

Tình hình quốc nội

Nước phía Bắc đã sụp đổ, và phần lớn nước Giu-đa đi dần đến sụp đổ. Cả hai đã chịu hết khổ nạn nầy đến khổ nạn khác, cho đến khi chỉ còn lại thành Giê-ru-sa-lem, là thành thánh mà ông muốn cứu. Nhưng họ vẫn không kể đến những lời cảnh cáo liên tiếp của các Tiên tri, càng ngày càng cứng lòng trong sự thờ lạy hình tượng và tội ác. Ông thấy giờ đoán phạt sẽ, đang và đã điểm nên lúc nào ông cũng có một tâm trạng sầu thảm.

 

Tình hình quốc tế

 

Ba nước A-si-ri, Ba-by-lôn và Ai-cập tranh nhau làm bá chủ thế giới. Trải qua 300 năm, A-si-ri ở thung lũng phía Bắc sông Ơ-phơ-rát, thủ đô là Ni-ni-ve, đã thống trị thế giới; nhưng lúc nầy nó đã suy yếu. Ba-by-lôn ở thung lũng phía Nam sông Ơ-phơ- rát, đã trở nên hùng cường. Ai-cập ở cách 300 dặm về phía Tây nam, trong thung lũng sông Ni-lơ.  Vào khoảng giữa chức vụ của Giê-rê-mi, Ba-by-lôn đã thắng, phá tan quyền lực của A-si-ri năm 607 T.C., và 2 năm sau (605 T.C.), đè bẹp Ai-cập tại trận Cạt-kê-mít (Giê-rê-mi 46:2). Và trong 70 năm, Ba-by-lôn đã thống trị thế giới; trong thời kỳ ấy, dân Do-thái đã lâm cảnh phu tù.

Trong lịch sử, 6 đế quốc thay nhau thống trị dân Do-thái.  Nhớ câu A, A, BA, BA, HY, LA.  Đó là: 

Ai-câp;
A-si-ri;
Babylon;
Ba-tư;
Hy-lạp;
La-mã.

 

 

Sứ điệp của Giê-rê-mi

Ngay lúc đầu chức vị, Giê-rê-mi đã luôn luôn nhấn mạnh rằng Ba-by-lôn sẽ thắng. Trong mọi lời than phiền đắng cay không dứt về sự gian ác của dân Do-thái, ta thấy Giê-rê-mi luôn luôn nhắc lại những ý sau đây:

1.    Nước Giu-đa (Nam triều) sẽ bị tiêu diệt bởi Ba-by-lôn toàn thắng.

2.    Nếu nước Giu-đa xây bỏ tội ác mình, thì dẫu sao, Ðức Chúa Trời cũng cứu nó khỏi bị tiêu diệt bởi tay Ba-by-lôn.

3.    Về sau, khi dường như chẳng còn hy vọng cho dân Do-thái ăn năn nữa, thì chỉ còn một phương tiện chánh trị, là nếu họ đầu phục Ba-by-lôn. ắt sẽ được dung tha.

4.    Nước Giu-đa bị hủy phá, nhưng sẽ khôi phục và thống trị thế giới.

5.    Ba-by-lôn đã tiêu diệt nước Giu-đa, thì chính mình nó sẽ bị tiêu diệt, không hề chổi dậy nữa.

 

Bài học: ăn năn, đầu phục Chúa là cách duy nhất để Chúa hồi phục.  TT 16:1-2 ¹ Đức Chúa Trời ôi! Xin hãy phù hộ tôi, vì tôi nương náu mình nơi Chúa. ² Tôi đã nói cùng Đức Giê-hô-va rằng: Ngài là Chúa tôi;
Trừ Ngài ra tôi không có phước gì khác.

Chúng ta có phước được sống trong giao ước mới mà ông GRM tiên tri trong chương 31.  Trong giao ước cũ, con người bị xử tập thể, giao ước mới thì tội ai nấy chịu. ²⁹ Trong những ngày đó, người ta sẽ không còn nói: Ông cha ăn trái nho chua mà con cháu phải ghê răng. ³⁰ Nhưng mỗi người sẽ chết vì sự gian ác mình; hễ ai ăn trái nho chua, thì nấy phải ghê răng vậy.

 

Lực Bất Tòng Tâm

 

Nguồn gốc câu thành ngữ (tiengtrunganhduong.com)

Câu thành ngữ này có một điển tích điển cổ, một câu chuyện từ thời Đông Hán. Có một người tên Ban Siêu sống vào thời Đông Hán. Minh Đế phái Ban Siêu dẫn vài chục quân lính đi Tây vực dẹp loạn. Ban Siêu đã nhiều lần lập công, chiến công hiển hách. Ông sống ở Tây vực 27 năm, lúc mới đến vẫn còn là một thanh niên trai tráng, đến giờ thì đã tuổi cao sức yếu. Vốn là một người già lại bệnh tật khắp người Ban Siêu chỉ muốn về quê hương. Ông viết một bức thư bày tỏ ý muốn của mình rồi nhờ con trai đem trình lên vua Lưu Triệu. Tuy nhiên bức thư lại không đến tay của nhà vua.

Thấy vậy con gái ông liền viết một bức thư khác dâng lên vua nói rõ ý của cha. Trong bức thư có viết là Ban Siêu này đã hơn 60 tuổi rồi cũng là người lớn tuổi nhất trong số tất cả những người đến Tây vực. Tóc đã bạc, mắt đã mờ chân đã yếu, tay cũng không còn linh hoạt như trước. Nhỡ Tây vực xảy ra bạo loạn thì Ban Siêu khó mà có thể trở về quê để thỏa nỗi nhớ quê nhà của mình. Nhà vua khi đọc được bức thư thì hạ chỉ đưa Ban Siêu về nước. Nhưng chỉ về đến Lạc Dương chưa đầy 1 tháng thì bệnh ông trở nặng và qua đời. Dù rất muốn về đến quê nhà nhưng sức lực không cho phép ông không hoàn thành được ước nguyện của mình. 

Từ câu chuyện đó mà ngày nay người ta vẫn dùng thành ngữ “lực bất tòng tâm” so sánh với sự bất lực khi không làm được việc theo ý mình vì sức lực và khả năng không đủ. 

Lực bất tòng tâm:  

Mathio 26:41   ⁴¹ Hãy thức canh và cầu nguyện, kẻo các ngươi sa vào chước cám dỗ; tâm thần thì muốn lắm, mà xác thịt thì yếu đuối.   

    Matthew 26:41  Watch and pray, lest you enter into temptation. The spirit indeed is willing, but the flesh is weak.” New King James Version

Mac 14:38   ³⁸ Hãy tỉnh thức và cầu nguyện, để các ngươi khỏi sa vào chước cám dỗ; tâm thần thì muốn lắm, mà xác thịt thì yếu đuối.

    New King James Version (Mark 14:38)

Watch and pray, lest you enter into temptation. The spirit indeed is willing, but the flesh is weak.”

要警醒祷告，免得陷入试探。你们心灵虽然愿意，肉体却是软弱的。”

Thực bất tri kỳ vị

 Thực bất tri kỳ vị.

Nhiều người hiểu lầm đây là câu khen người (quân tử ăn không cần ngon), thực ra đây là câu chê: người mà tâm không chính thì ăn cũng không biết mùi vi.  Câu này trích từ chương Tu Thân, chương thứ 7 của sách Đại Học.

http://www.cohanvan.com/nho-dhao/Tu-thu/dhai-hoc (tác giả Lỗ Bình Sơn).

所謂修身在正其心者：身有所忿懥, 則不得其正; 有所恐懼, 則不得其正; 有所好樂, 則不得其正; 有所憂患, 則不得其正。

Sở vị tu thân tại chính kì tâm giả：thân hữu sở phẫn chí, tắc bất đắc kì chính; hữu sở khủng cụ, tắc bất đắc kì chính; hữu sở hiếu lạc, tắc bất đắc kì chính; hữu sở ưu hoạn, tắc bất đắc kì chính.

Nói rằng sửa mình (tu thân) trước hết chính là làm cho lòng mình ngay thẳng (chính kì tâm). Nếu như mình có điều giận dữ,  thì lòng sẽ không ngay thẳng,  nếu như có điều sợ hãi,  thì lòng sẽ không ngay thẳng;  nếu như có điều ham muốn thì lòng sẽ không ngay thẳng;  nếu như có điều ưa thích,  thì lòng sẽ không ngay thẳng;  nếu như có điều lo lắng,  thì lòng sẽ không ngay thẳng.

 

 

心不在焉, 視而不見, 聽而不聞, 食而不知其味。此謂修身在正其心。

Tâm bất tại yên, thị nhi bất kiến, thính nhi bất văn, thực nhi bất tri kỳ vị. Thử vị tu thân tại chính kì tâm.

Nếu tâm trí không để vào đó,  thì dẫu nhìn mà chẳng thấy,  dẫu để tai mà chẳng nghe,  dẫu ăn mà chẳng biết mùi vị. Như vậy nên gọi là sửa mình cốt ở chỗ làm cho lòng (cái tâm) mình ngay thẳng.

 

Nếu tâm trí không để vào đó,  thì dẫu nhìn mà chẳng thấy,  dẫu để tai mà chẳng nghe,  dẫu ăn mà chẳng biết mùi vị. Như vậy nên gọi là sửa mình cốt ở chỗ làm cho lòng (cái tâm) mình ngay thẳng.

Câu dịch nghĩa theo https://tiengtrunganhduong.com/sach-tu-thu-dai-hoc.htm#ch%C6%B0%C6%A1ng%208

 

1. Nếu muốn tu dưỡng phẩm cách đạo đức, trước hết phải giữ cho lòng mình ngay thẳng. Đạo lý ở chỗ nào?

Nếu như mình tức giận, thì lòng mình không thể giữ ngay thẳng được.

Nếu như mình lo sợ, thì lòng mình không thể giữ ngay thẳng được.

Nếu như mình quá vui vẻ, thích thú, thì lòng mình không thể giữ ngay thẳng được.

Nếu như mình lo lắng, buồn phiền, thì lòng mình không thể giữ ngay thẳng được.

 

2. Một khi lòng mình chẳng được ngay thẳng thì có nhìn cũng không thấy, có nghe cũng không hay, có ăn gì cũng không biết mùi vị.

Đạo lý tu dưỡng phẩm đức trước hết cần phải giữ lòng mình ngay thẳng là như vậy.

Kính Lão Đắc Thọ

 

敬老得寿

Thọ (shòu):  壽 (phồn) 寿 (giản)

Tục ngữ VN: yêu trẻ, trẻ tới nhà; kính già, già để tuổi cho. 

Kinh Thánh:  

Kính Chúa đắc thọ.  Sách Châm Ngôn 10:27a "Sự kính sợ Đức Giê-hô-va gia thêm ngày tháng." 

Proverb 10:27a "The fear of the Lord prolongs days". 

Bản dịch TK Công giáo: Châm Ngôn 10:27a "Ai kính sợ Đức Chúa sẽ được trường thọ".

Dục Tốc Bất Đạt

 

Dục tốc (tắc) bất đạt

đạt 達  (达)

Phân tích chữ Đạt (phồn thể): Thổ + Dương + Sước

Muốn nhanh thành hỏng (việc)

Đi đâu mà vội mà vàng, 

mà vấp phải đá, 

mà quàng phải dây.

- Haste Makes Waste

KT:

Châm Ngôn 19:2b Kẻ nào vội bước bị vấp phạm

Ch Ngôn 18:13 Trả lời trước khi nghe.  Ấy là sự điên dại và hổ thẹn cho ai làm như vậy.

Ch Ngôn 29:20 Con có thấy kẻ hấp tấp trong lời nói mình chăng? Một kẻ ngu muội còn có sự trông cậy hơn hắn. 

An Cư Lạc Nghiệp

 

"Lạc nghiệp" theo phồn thể:

樂業

"live in peace and work happily"

Truyền Đạo (TL), chương 8

¹⁵ Ta bèn khen sự vui mừng, bởi vì dưới mặt trời chẳng có điều gì tốt cho loài người hơn là ăn, uống, và vui sướng; vì ấy là điều còn lại cho mình về công lao trọn trong các ngày của đời mình, mà Đức Chúa Trời ban cho mình dưới mặt trời.

Sách Giảng Viên (CG), ch 8

¹⁵ Tôi bèn ca ngợi sự vui vẻ sung sướng : dưới ánh mặt trời, chẳng có gì tốt cho con người hơn là ăn, là uống và vui vẻ thoải mái. Đó là những thú vui gắn liền với công lao khó nhọc trong chuỗi ngày Thiên Chúa ban cho con người được sống dưới ánh mặt trời.

New King James Version, Ecclesiastes 8:15

So I commended enjoyment, because a man has nothing better under the sun than to eat, drink, and be merry; for this will remain with him in his labor all the days of his life which God gives him under the sun.

Vạn sự như ý

 

Vạn: có 2 cách viết: phồn thể và giản thể:

萬 , 万 
Phân tích:  Vạn [thảo + ngu (điền + nhựu)

Con dân Chúa quan niệm:  Vạn sự như ý Chúa

Matthew 6:10b "Ý Cha được nên, ở đất như trời"

Your will be done on earth as it is in heaven.

Bản dịch TK Công giáo:

Ý Cha thể hiện dưới đất cũng như trên trời.

TK Hoa ngữ:

愿你的旨意行在地上，如同行在天上: nguyện nhĩ đích chỉ ý hành tại địa thượng, như đồng hành tại thiên thượng.