Cười Người Chớ Khá Cười Lâu

Cười Người Chớ Khá Cười Lâu

Cười người chớ khá cười lâu,
Cười người hôm trước, hôm sau người cười.

Sông có khúc, người có lúc.

Hai câu ca dao ngắn ngủi ấy chứa đựng một bài học rất sâu sắc về lòng người. Con người thường dễ cười nhạo, dễ vui mừng khi thấy người khác thất bại, vấp ngã hay gặp tai họa. Nhưng người xưa nhắc rằng đời sống không ai luôn đứng mãi trên đỉnh cao. Hôm nay người khác gặp nạn, ngày mai có thể chính ta cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. “Sông có khúc, người có lúc.” Vì vậy, đừng vội cười trên nỗi đau của người khác.

Trong Hán ngữ có một thành ngữ rất nổi tiếng để diễn tả thái độ ấy: “幸災樂禍” — “hạnh tai lạc họa,” nghĩa là vui mừng trước tai họa của người khác. Tiếng Đức cũng có một từ tương tự: “Schadenfreude” — “Schaden” là tổn hại, “Freude” là niềm vui; nghĩa là “niềm vui trước sự tổn hại của người khác.”

Thoạt nhìn, “hạnh tai lạc họa” có vẻ như một phản ứng tự nhiên. Khi một người từng kiêu ngạo, từng hơn mình, từng xúc phạm mình nay bị thất bại, trong lòng ta dễ nảy sinh cảm giác: “Đáng đời!” Có khi ta không nói ra, nhưng trong lòng lại thấy hả hê. Có khi ta kể cho người khác nghe, thêm vài lời châm biếm, vài nụ cười kín đáo. Trong thời đại mạng xã hội, điều này càng phổ biến hơn. Một người nổi tiếng bị tai tiếng, một người giàu có phá sản, một người từng khoe khoang nay bị thất bại — và lập tức có vô số lời chế giễu, cười cợt.

Nhưng Kinh Thánh cho thấy thái độ ấy không đẹp lòng Đức Chúa Trời.

Trong Obadiah (Áp-đia) 12, Đức Chúa Trời quở trách dân Ê-đôm:

“Chớ vui mừng về ngày của anh em ngươi trong ngày tai họa nó.”

Ê-đôm đã vui mừng khi Giu-đa bị tàn phá. Họ không thương xót, không giúp đỡ, nhưng đứng nhìn, cười nhạo, thậm chí lợi dụng để cướp bóc. Điều ấy khiến Đức Chúa Trời nổi giận. Ê-đôm tưởng rằng tai họa của người khác là điều đáng để vui mừng; nhưng cuối cùng chính họ cũng phải chịu sự xét đoán.

Thật vậy, khi ta vui trước sự đau khổ của người khác, ta đang ngầm nghĩ rằng mình tốt hơn họ, khôn hơn họ, mạnh hơn họ. “Hạnh tai lạc họa” thường sinh ra từ lòng kiêu ngạo. Nhưng con người vốn yếu đuối. Không ai dám chắc rằng mình sẽ không bao giờ thất bại, không bao giờ vấp ngã. Hôm nay ta cười người, ngày mai người lại cười ta.

Vì vậy, Châm Ngôn (Proverbs) 24:17–18 dạy:

“Chớ vui mừng khi kẻ thù ngươi sa ngã, lòng ngươi chớ hớn hở khi người bị vấp ngã.”

Điều đáng chú ý là câu Kinh Thánh này không chỉ nói đến bạn bè hay người thân, mà còn nói đến “kẻ thù.” Ngay cả khi người mình không ưa gặp tai nạn, Đức Chúa Trời cũng không muốn ta vui mừng. Bởi vì lòng thương xót của Ngài lớn hơn sự hả hê của con người.

Châm Ngôn 17:5 nói mạnh hơn nữa:

“Kẻ nào vui mừng về tai họa của người khác sẽ chẳng khỏi bị hình phạt.”

Nghĩa là “cười người” không chỉ là một lỗi nhỏ trong lời nói, mà là một tội lỗi trong tấm lòng. Có khi ngoài mặt ta không cười, nhưng trong lòng lại thấy vui khi người khác gặp chuyện chẳng lành. Đó cũng là điều Đức Chúa Trời nhìn thấy.

Ông Gióp (JOB) là một gương tốt về điều này. Dù bị nhiều người ghét và chống đối, ông vẫn nói:

“Nếu tôi từng vui mừng khi kẻ ghét tôi gặp tai họa… thì tôi đã phạm tội.” — Job 31:29–30

Gióp hiểu rằng người công bình không lấy sự đau khổ của người khác làm niềm vui cho mình.

Chúa Giê-su dạy một con đường hoàn toàn khác:

“Hãy yêu kẻ thù nghịch mình, và cầu nguyện cho kẻ bắt bớ các ngươi.”
— Matthew 5:44

Nếu phải yêu và cầu nguyện cho kẻ thù, thì chắc chắn không thể vui mừng khi họ gặp tai họa. Người theo Chúa được gọi sống với lòng thương xót. Khi thấy người khác thất bại, ta không nên nói: “Đáng đời!” nhưng nên nghĩ: “Nếu không nhờ ơn Chúa, có thể chính tôi cũng như vậy.”

Vì vậy, sứ đồ Phao-lô dạy:

“Hãy vui với kẻ vui, khóc với kẻ khóc.”
— Romans 12:15

Đó là thái độ trái ngược hoàn toàn với “hạnh tai lạc họa.” Người đời thường thích nghe chuyện người khác thất bại; nhưng người có lòng nhân ái sẽ biết cúi xuống, biết an ủi, biết đưa tay giúp đỡ.

Trong cuộc sống, ai cũng có lúc lên lúc xuống. Người giàu hôm nay có thể nghèo ngày mai. Người khỏe mạnh hôm nay có thể đau yếu ngày mai. Người thành công hôm nay có thể thất bại ngày mai. Bởi vậy, “cười người chớ khá cười lâu.” Đừng lấy sự đau khổ của người khác làm niềm vui cho mình, vì cuộc đời đổi thay rất nhanh.

Người xưa nói rất đúng: “Cười người hôm trước, hôm sau người cười.” Nhưng Kinh Thánh còn dạy cao hơn nữa: đừng đợi đến khi mình bị người khác cười mới biết đau; hãy học biết thương xót ngay từ hôm nay. Khi người khác ngã, đừng đứng nhìn để cười, nhưng hãy đưa tay ra để đỡ họ dậy. Đó mới là điều đẹp lòng Đức Chúa Trời, và cũng là điều làm cho lòng người trở nên cao quý hơn.