BA-BY-LÔN và BẠO TẦN

BA-BY-LÔN và BẠO TẦN

một cách dùng tên lịch sử như một biểu tượng: tên của một đế quốc hay triều đại cụ thể dần trở thành cách gọi chung cho quyền lực tàn bạo, áp bức và chống nghịch các giá trị đạo đức/tôn giáo.

Trong Kinh Thánh, Ba-by-lôn (Babylon) phát triển theo hướng đó rất rõ:

• Ba-by-lôn lịch sử: đế quốc đã đánh chiếm Giê-ru-sa-lem, phá Đền Thờ và bắt dân Giu-đa đi lưu đày, đặc biệt năm 586 TCN (2 Các Vua 25).
• Vì vậy, Ba-by-lôn trở thành hình ảnh của quyền lực kiêu ngạo, áp bức và chống nghịch Đức Chúa Trời.
• Đến Khải Huyền 17–18, “Ba-by-lôn lớn” không đơn thuần chỉ thành phố Babylon cổ nữa, mà mang ý nghĩa biểu tượng cho một hệ thống thế gian giàu có, quyến rũ, bất kính và chống lại Đức Chúa Trời. Khải Huyền 18:2 tuyên bố: “Ba-by-lôn lớn đã đổ rồi, đã đổ rồi.”

 

So sánh với “bạo Tần” (暴秦) trong văn hóa Trung Hoa rất thú vị . Nhà Tần là một triều đại lịch sử cụ thể, nhưng chữ “bạo Tần” về sau có thể được nhắc đến như một điển tích về chính quyền hà khắc, chuyên chế và tàn bạo. Khi dùng như vậy, người nói không nhất thiết đang nói về Tần Thủy Hoàng hay nhà Tần theo nghĩa lịch sử, mà đang mượn Tần để nói một chế độ khác.

Có thể đặt hai cách dùng song song:

“Babylon” trong ngôn ngữ Kinh Thánh ≈ “bạo Tần” trong điển cố Trung Hoa.

Tuy nhiên có một khác biệt quan trọng: “Babylon” trong Kinh Thánh mang chiều kích thần học mạnh hơn “bạo Tần.” Nó không chỉ tượng trưng cho chính quyền tàn ác, mà rộng hơn là cả hệ thống thế gian chống nghịch Đức Chúa Trời — quyền lực, sự kiêu ngạo, giàu sang, thờ hình tượng, suy đồi đạo đức và bắt bớ dân Chúa.

Một ví dụ rất thú vị nữa là 1 Phi-e-rơ 5:13: Phi-e-rơ nói đến “Hội thánh ở Ba-by-lôn”. Nhiều học giả hiểu “Ba-by-lôn” ở đây là cách gọi biểu tượng/ẩn dụ về Rô-ma. Nếu hiểu như vậy, nguyên tắc chính là:

Babylon lịch sử → trở thành biểu tượng → có thể được áp dụng cho một đế quốc khác có những đặc tính tương tự.

Cũng giống như:

Nhà Tần lịch sử → “bạo Tần” → trở thành điển tích để chỉ một chính quyền hà khắc về sau.

Vì thế, khi đọc Khải Huyền, ta không nên giới hạn “Babylon” chỉ vào một quốc gia duy nhất, mà trước hết phải nhận ra mẫu hình Babylon: bất cứ hệ thống nào tự tôn mình, dùng quyền lực áp bức, quyến rũ con người bằng tiền tài và chống nghịch Đức Chúa Trời đều mang những nét của “Babylon.”

Thành ngữ “chỉ kê mạ khuyển” (mượn gà mắng chó) trong dân gian, hay “chỉ tang mạ hòe” (mượn cây dâu mắng cây hòe) — 指桑罵槐, trong tam thập lục kế (#26)

 10 kế thường nghe nhắc:

Tá đao sát nhân #3 → mượn dao giết người.
Thanh Đông kích Tây  #6 → nói/đánh lạc hướng một nơi, nhằm nơi khác.
Tiếu lý tàng đao #10 → miệng cười nhưng lòng giấu dao.
Đả thảo kinh xà #13 → đánh cỏ động rắn.
Điệu hổ ly sơn #15 → dụ hổ ra khỏi núi.
Dục cầm cố túng #16 → muốn bắt mà trước hết cố tình thả.
Kim thiền thoát xác #21 → ve sầu thoát xác.
Chỉ tang mạ hòe #26 → chỉ dâu mắng hòe.
Khổ nhục kế #34 → tự chịu khổ để lấy lòng tin.
Tẩu vi thượng kế #36