BAR MITZVAH

 BAR MITZVAH – TỪ TUỔI TRƯỞNG THÀNH ĐẾN ĐỜI SỐNG TRÁCH NHIỆM

Trong đời sống của người Do Thái, tuổi mười ba là một cột mốc đặc biệt đối với một thiếu niên nam. Từ tuổi này, em được xem là Bar Mitzvah – “con trai của điều răn,” nghĩa là đã bước vào tuổi chịu trách nhiệm cá nhân đối với những điều răn của Torah. Em không còn chỉ học và thực hành đức tin vì cha mẹ bảo mình phải làm, nhưng dần hiểu rằng chính mình có trách nhiệm trước Đức Chúa Trời, trước cộng đồng và trước những lựa chọn của đời mình.

Mười ba tuổi – khôn lớn đi đôi với trách nhiệm

Bar Mitzvah không có nghĩa rằng một em trai vừa tròn mười ba tuổi bỗng nhiên trở thành người trưởng thành hoàn toàn hay đã có đầy đủ sự khôn ngoan. Ý nghĩa sâu xa hơn là: đã đến tuổi phải học cách sử dụng sự hiểu biết của mình một cách có trách nhiệm.

Từ nhỏ, trẻ em Do Thái được gia đình dạy Torah, các điều răn, những lời cầu nguyện và truyền thống của dân tộc. Khi bước vào tuổi mười ba, em được kỳ vọng không chỉ “biết” Luật pháp mà còn phải học cách sống theo điều mình biết.

Đây là một nguyên tắc giáo dục rất đẹp:

Tuổi tác đem đến quyền lợi; hiểu biết đem đến trách nhiệm.

Một đứa trẻ có thể nói: “Cha mẹ tôi tin như vậy.” Nhưng khi lớn lên, em phải tiến đến chỗ nói: “Tôi hiểu điều mình tin, và tôi chịu trách nhiệm về cách mình sống.”

Từ trách nhiệm tôn giáo đến nghi lễ Bar Mitzvah

Cần phân biệt giữa địa vị Bar Mitzvah và nghi lễ Bar Mitzvah.

Ý niệm thiếu niên đến tuổi phải chịu trách nhiệm đối với các điều răn đã có từ lâu trong truyền thống rabbi. Tuy nhiên, nghi lễ Bar Mitzvah công khai với những hình thức gần với ngày nay phát triển dần về sau, đặc biệt được ghi nhận rõ hơn trong các cộng đồng Do Thái thời Trung Cổ, khoảng thế kỷ XIII–XIV.

Vì vậy, Bar Mitzvah không phải là một lễ được Môi-se thiết lập trong Cựu Ước. Nó là một truyền thống Do Thái phát triển qua lịch sử nhằm đánh dấu một thời điểm quan trọng: đứa trẻ đang bước sang một giai đoạn mới của trách nhiệm tôn giáo và cộng đồng.

Từ gia đình bước vào nhà hội

Bar Mitzvah thường được đánh dấu trong nhà hội – synagogue, giữa cộng đồng đức tin. Điều này mang một ý nghĩa rất đẹp.

Đứa trẻ được nuôi dưỡng trước hết trong gia đình, nhưng em không thể sống mãi chỉ trong vòng tay gia đình. Em phải dần bước vào cộng đồng.

Trong buổi thờ phượng, tùy truyền thống của từng cộng đồng Do Thái, thiếu niên có thể được gọi lên trước hội chúng để đọc hoặc tham gia đọc Torah, đọc phần các sách Tiên tri (Haftarah), đọc lời cầu nguyện, hoặc trình bày một bài giải thích ngắn về đoạn Kinh Thánh đã học.

Đó không đơn giản là một màn trình diễn để chứng minh rằng em đọc tiếng Hê-bơ-rơ giỏi. Đằng sau việc đọc Torah là một lời tuyên bố không thành tiếng:

“Lời này không còn chỉ là điều cha mẹ dạy tôi; tôi cũng nhận lấy trách nhiệm học, giữ và sống theo lời ấy.”

Không chỉ nhận từ cộng đồng mà còn đóng góp cho cộng đồng

Một ý nghĩa quan trọng của sự trưởng thành là chuyển từ người chỉ nhận lãnh sang người biết đóng góp.

Khi còn nhỏ, em đến nhà hội và người khác phục vụ em. Cha mẹ đưa em đi. Thầy giáo dạy em. Các rabbi giải thích Torah cho em. Cộng đồng tạo môi trường để em trưởng thành.

Nhưng khi lớn lên, câu hỏi bắt đầu thay đổi:

“Cộng đồng có thể làm gì cho tôi?” dần nhường chỗ cho “Tôi có thể làm gì cho cộng đồng?”

Sau khi bước vào tuổi Bar Mitzvah, một thiếu niên có thể tham gia tích cực hơn vào đời sống tôn giáo của cộng đồng, tùy theo truyền thống của nhà hội. Em có thể tham dự những phần phụng vụ mà trước đó trẻ nhỏ chưa đảm nhận; trong nhiều cộng đồng, em có thể được tính vào minyan, tức số người tối thiểu cần thiết cho một số hình thức cầu nguyện công cộng.

Nhưng trách nhiệm không chỉ nằm trong bốn bức tường của nhà hội.

Em được khuyến khích thực hành tzedakah – rộng rãi giúp đỡ người khác; tham gia những công việc thiện nguyện; thăm viếng và giúp đỡ người có nhu cầu; góp phần vào những chương trình phục vụ của cộng đồng; kính trọng người cao tuổi; giúp đỡ trẻ nhỏ hơn; và quan tâm đến những người yếu thế.

Nói cách khác, Torah phải đi từ cuộn sách vào tâm trí, từ tâm trí xuống tấm lòng, rồi từ tấm lòng đi ra đôi tay.

Đọc Torah bằng miệng là quan trọng; sống Torah bằng cuộc đời còn quan trọng hơn.

Trưởng thành không phải là được phục vụ nhiều hơn

Bar Mitzvah vì thế đem đến một quan niệm rất đáng suy nghĩ về tuổi trưởng thành. Người trưởng thành không phải là người bắt đầu được hưởng nhiều quyền hơn mà thôi. Người trưởng thành là người bắt đầu gánh nhiều trách nhiệm hơn.

Khi còn nhỏ, người khác hỏi:

“Em cần gì?”

Khi trưởng thành, em phải tập hỏi:

“Ai đang cần tôi?”

Khi còn nhỏ, em được dạy.

Khi trưởng thành, em vừa tiếp tục học vừa bắt đầu giúp người khác học.

Khi còn nhỏ, cộng đồng chăm sóc em.

Khi trưởng thành, em bắt đầu góp phần chăm sóc cộng đồng.

Đó chính là bước chuyển rất đẹp từ được nuôi dưỡng sang biết phục vụ.

Một bài học vượt ra ngoài truyền thống Do Thái

Dù Bar Mitzvah là truyền thống của người Do Thái, nguyên tắc giáo dục phía sau nó có giá trị rất rộng: đừng chỉ hỏi một đứa trẻ đã bao nhiêu tuổi; hãy hỏi em đang học chịu trách nhiệm như thế nào.

Một thiếu niên cần được giúp để hiểu rằng lớn lên không chỉ là thân hình cao hơn, kiến thức nhiều hơn hay được tự do hơn. Trưởng thành phải bao gồm cả trí tuệ, đạo đức, đức tin và trách nhiệm đối với tha nhân.

Điều này khiến chúng ta nhớ đến hình ảnh Chúa Giê-xu khi Ngài mười hai tuổi. Lu-ca không nói Ngài dự lễ Bar Mitzvah; Ngài lên Giê-ru-sa-lem cùng cha mẹ để dự Lễ Vượt Qua. Tuy nhiên, thật đáng chú ý rằng ngay ở ngưỡng cửa tuổi thiếu niên trưởng thành, Ngài đã quan tâm đến những điều thuộc về Đức Chúa Trời. Ngài ngồi giữa các giáo sư, “vừa nghe vừa hỏi” (Lu-ca 2:46), rồi nói về việc của “Cha tôi” (2:49).

Nhưng câu chuyện không kết thúc ở Đền Thờ. Chúa Giê-xu trở về Na-xa-rét và “chịu lụy cha mẹ” (2:51). Rồi Lu-ca kết luận:

“Đức Chúa Jêsus khôn ngoan càng thêm, thân hình càng lớn, càng được đẹp lòng Đức Chúa Trời và người ta.”
(Lu-ca 2:52)

Đó là một bức tranh tuyệt đẹp về sự trưởng thành toàn diện: khôn ngoan trong trí óc, trưởng thành trong thân thể, đẹp lòng Đức Chúa Trời trong đời sống thuộc linh, và đẹp lòng người ta trong đời sống xã hội.

Bar Mitzvah nhắc một thiếu niên Do Thái rằng: Con đã lớn, vì vậy con phải có trách nhiệm.

Lu-ca 2:52 còn đưa chúng ta đến một lý tưởng rộng hơn: Càng lớn tuổi, càng thêm khôn ngoan; càng hiểu biết, càng biết vâng phục; càng trưởng thành, càng biết phục vụ Đức Chúa Trời và con người.

Bởi vì dấu hiệu đẹp nhất của trưởng thành không phải là “Tôi đã đủ tuổi để người khác công nhận tôi,” nhưng là:

“Tôi đã lớn đủ để nhận trách nhiệm, và tôi có thể làm gì để phục vụ người khác?”